Femkes Kieskompas: Waarom worden lokale partijen steeds groter in de gemeenteraden? ‘Zij profiteren daarvan’

Mark Vallinga ( LC 4 maart )

Ze halen elke gemeenteraadsverkiezing meer zetels binnen, maar bezetten in de Eerste of Tweede Kamer geen enkele stoel. De lokale partijen doen het de laatste twintig jaar hartstikke goed. Hoe komt dat?

Van 2792 zetels in 2018 naar bijna 3500 zetels in 2022: lokale partijen weten de afgelopen twee decennia steeds meer plekken te veroveren in de gemeenteraden. Veel kiezers laten landelijke partijen voor wat ze zijn en kleuren het vakje van een lokale partij rood. Femke van der Vegt, docent maatschappijleer op Comenius Mariënburg in Leeuwarden, heeft wel een verklaring voor die trend.

Femkes Kieskompas

Femke van der Vegt (26) is docent maatschappijleer op Comenius Mariënburg in Leeuwarden. De komende drie weken geeft zij uitleg over de gemeenteraadsverkiezingen. Vandaag de eerste aflevering: waarom lokale partijen de laatste jaren zo populair zijn.
Het is vooral de ‘schaduw’ van politiek Den Haag die doorwerkt naar de verkiezingen voor de gemeenteraden. „Je ziet het ook al jaren op landelijk niveau: een grote groep kiezers is het vertrouwen in de grote partijen kwijt. Die zijn teleurgesteld geraakt omdat ze vinden dat beloften niet zijn nagekomen. Voor hen voelt het vertrouwder om op een lokale partij te stemmen, die dichter bij hen staat.”

Schonere lei

Lokale partijen hebben geen last van landelijke trends en gaan zo met een ‘schonere lei’ de gemeenteraadsverkiezingen in. „Ze hebben geen last van smeercampagnes door andere partijen en hebben dus niet zo snel een slechte naam”, legt Femke uit. „Dat is aantrekkelijk voor veel kiezers: die zijn toe aan iets anders en geven een nieuwe partij de kans. Lokale partijen profiteren daarvan.”

Hoewel het om gemeenteraadsverkiezingen gaat, waarbij de belangrijke thema’s enorm kunnen verschillen, kijken landelijke politici toch wel naar de uitslag. Dat zij ook zichtbaar zijn in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen kan volgens Femke averechts werken. „Ze willen mensen activeren om te stemmen. Dat is mooi, maar het kan sommige kiezers ook afschrikken.”

Als lokale partij moet je dat allemaal zelf op zien te zetten en uitzoeken

Als een landelijke partij er niet goed voor staat in de peilingen, is het misschien maar beter om de kopstukken in Den Haag te houden. Die landelijke partijen hebben wel een belangrijk voordeel ten opzichte van de lokale bewegingen: zij kunnen terugvallen op een ervaren politieke organisatie. „Als lokale partij moet je dat allemaal zelf op zien te zetten en uitzoeken. Dat kost veel tijd en geld.”

Geen grote hoop

Volgens Femke is het wel belangrijk om lokale partijen niet op een grote hoop te gooien, want de verschillen kunnen heel groot zijn. „Je hebt allerlei verschillende stromingen, maar het is bij lokale partijen veel lastiger om die van links tot rechts in te delen. Dat speelt sowieso veel minder in de gemeenteraad. Daar spelen heel andere zaken en dus zie je soms ook verrassende samenwerkingen.”
Femke van der Vegt geeft uitleg in aanloop naar de verkiezingen.

In Waadhoeke heb je bijvoorbeeld SAM. Die partij is een coalitie tussen PvdA, D66, GroenLinks en Werkgroep het Bildt. „De standpunten in een gemeenteraad liggen vaak wat dichter bij elkaar dan in Den Haag, dus dan kun je ook wat makkelijker samenwerken”, benadrukt Femke. Dat maakt het voor de kiezers soms wel wat lastig om te weten waar de verschillende partijen voor staan.

Er zijn geen grote televisiedebatten, dus je moet als kiezer wat beter je best doen

„Er zijn geen grote televisiedebatten, dus je moet als kiezer beter je best doen om erachter te komen welke standpunten de partijen hebben.” Landelijke thema’s zijn daarin vaak veel minder belangrijk. „Voor de gemeenteraadsverkiezingen kijken kiezers meer naar de thema’s die belangrijk zijn voor hun eigen buurt of dorp: dat kan variëren van betere straatverlichting tot meer veiligheid op straat.”